ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ

॥ ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ॥

॥ ନବମସ୍କନ୍ଧ ॥

ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ

ବୈବସ୍ବତ ମନୁ-ପୁତ୍ର ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣଙ୍କର କଥା

 

ରାଜୋବାଚ

ମନ୍ୱନ୍ତରାଣି ସର୍ୱାଣି ତ୍ୱୟୋକ୍ତାନି ଶ୍ରୁତାନି ମେ ।

ବୀର୍ୟାଣ୍ୟନନ୍ତବୀର୍ୟସ୍ୟ ହରେସ୍ତତ୍ର କୃତାନି ଚ ॥ ୧॥

ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ କହିଲେ – ଭଗବନ୍ ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ସେଥିରେ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କର ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଶ୍ରବଣ କରିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି |

ଯୋଽସୌ ସତ୍ୟବ୍ରତୋ ନାମ ରାଜର୍ଷିର୍ଦ୍ରବିଡେଶ୍ୱରଃ ।

ଜ୍ଞାନଂ ଯୋଽତୀତକଲ୍ପାନ୍ତେ ଲେଭେ ପୁରୁଷସେବୟା ॥ ୨॥

ସ ବୈ ବିବସ୍ୱତଃ ପୁତ୍ରୋ ମନୁରାସୀଦିତି ଶ୍ରୁତମ୍ ।

ତ୍ୱତ୍ତସ୍ତସ୍ୟ ସୁତାଶ୍ଚୋକ୍ତା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁପ୍ରମୁଖା ନୃପାଃ ॥ ୩॥

ଆପଣ କହିଲେ ଯେ ପୂର୍ବ କଳ୍ପର ଅନ୍ତରେ ଦ୍ରବିଡ ଦେଶର ସ୍ବାମୀ ରାଜର୍ଷି ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭଗବାନଙ୍କର ସେବା କରି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ହିଁ ଏହି କଳ୍ପରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ହୋଇଛନ୍ତି | ତାଙ୍କର ଈକ୍ଷାକୁ ଆଦି ନରପତି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି |

ତେଷାଂ ବଂଶଂ ପୃଥଗ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବଂଶ୍ୟାନୁଚରିତାନି ଚ ।

କୀର୍ତୟସ୍ୱ ମହାଭାଗ ନିତ୍ୟଂ ଶୁଶ୍ରୂଷତାଂ ହି ନଃ ॥ ୪॥

ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ଏବେ ଆପଣ କୃପା କରି ତାଙ୍କର ବଂଶ ଏବଂ ବଂଶଜାତ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ | ମହାଭାଗ ! ସେହି ସବୁ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବାର ଉତ୍ସୁକତା ମୋ ହୃଦୟରେ ସଦା ସର୍ବଦା ଉଜ୍ଜୀବିତ ରହୁଛି |

ଯେ ଭୂତା ଯେ ଭବିଷ୍ୟାଶ୍ଚ ଭବନ୍ତ୍ୟଦ୍ୟତନାଶ୍ଚ ଯେ ।

ତେଷାଂ ନଃ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତୀନାଂ ସର୍ୱେଷାଂ ବଦ ବିକ୍ରମାନ୍ ॥ ୫॥

ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଯାହା ସବୁ ହୋଇସାରିଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ ହେଉଛି ଏବଂ ଆଗକୁ ହେବାକୁ ଅଛି – ଆପଣ ସେହି ସବୁ ପବିତ୍ରକୀର୍ତ୍ତି ପୁରୁଷଙ୍କ ପରାକ୍ରମର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ |

ସୂତ ଉବାଚ

ଏବଂ ପରୀକ୍ଷିତା ରାଜ୍ଞା ସଦସି ବ୍ରହ୍ମବାଦିନାମ୍ ।

ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋବାଚ ଭଗବାଞ୍ଛୁକଃ ପରମଧର୍ମବିତ୍ ॥ ୬॥

ଶ୍ରୀ ସୂତମୁନି କହୁଛନ୍ତି – ଶୌନକାଦି ଋଷିଗଣ ! ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନଙ୍କର ସଭାରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଯେତେବେଳେ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଧର୍ମର ପରମ ମର୍ମଜ୍ଞ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ -

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉବାଚ

ଶ୍ରୂୟତାଂ ମାନବୋ ବଂଶଃ ପ୍ରାଚୁର୍ୟେଣ ପରନ୍ତପ ।

ନ ଶକ୍ୟତେ ବିସ୍ତରତୋ ବକ୍ତୁଂ ବର୍ଷଶତୈରପି ॥ ୭॥

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହୁଛନ୍ତି – ପରୀକ୍ଷିତ ! ମନୁବଂଶର ବର୍ଣ୍ଣନ ତୁମେ ସଂକ୍ଷେପତଃ ଶ୍ରବଣ କର | ବିସ୍ତାରପୂର୍ବକ ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ତ ଶହ-ଶହ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ କରିହେବ ନାହିଁ |

ପରାବରେଷାଂ ଭୂତାନାମାତ୍ମା ଯଃ ପୁରୁଷଃ ପରଃ ।

ସ ଏବାସୀଦିଦଂ ବିଶ୍ୱଂ କଲ୍ପାନ୍ତେଽନ୍ୟନ୍ନ କିଞ୍ଚନ ॥ ୮॥

ଯେଉଁ ପରମ ପୁରୁଷ ପରମାତ୍ମା ଛୋଟ-ବଡ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅଟନ୍ତି, ପ୍ରଳୟ ଉପରାନ୍ତେ କେବଳ ସେ ହିଁ ଥିଲେ; ଏହି ବିଶ୍ବ ତଥା ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଥିଲା |

ତସ୍ୟ ନାଭେଃ ସମଭବତ୍ପଦ୍ମକୋଶୋ ହିରଣ୍ମୟଃ ।

ତସ୍ମିନ୍ ଜଜ୍ଞେ ମହାରାଜ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଶ୍ଚତୁରାନନଃ ॥ ୯॥

ମହାରାଜ ! ତାଙ୍କ ନାଭିରୁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ କମଳକୋଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା | ତହିଁରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଜୀଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ହେଲା |

ମରୀଚିର୍ମନସସ୍ତସ୍ୟ ଜଜ୍ଞେ ତସ୍ୟାପି କଶ୍ୟପଃ ।

ଦାକ୍ଷାୟଣ୍ୟାଂ ତତୋଽଦିତ୍ୟାଂ ବିବସ୍ୱାନଭବତ୍ସୁତଃ ॥ ୧୦॥

ବ୍ରହ୍ମାଜୀଙ୍କ ମନରୁ ମରୀଚି ଏବଂ ମରୀଚି-ପୁତ୍ର କଶ୍ୟପ ଜାତ ହେଲେ | କଶ୍ୟପଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଦକ୍ଷନନ୍ଦିନୀ ଅଦିତିଙ୍କଠାରୁ ବିବସ୍ବାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲା |

ତତୋ ମନୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବଃ ସଞ୍ଜ୍ଞାୟାମାସ ଭାରତ ।

ଶ୍ରଦ୍ଧାୟାଂ ଜନୟାମାସ ଦଶ ପୁତ୍ରାନ୍ ସ ଆତ୍ମବାନ୍ ॥ ୧୧॥

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନୃଗଶର୍ୟାତିଦିଷ୍ଟଧୃଷ୍ଟକରୂଷକାନ୍ ।

ନରିଷ୍ୟନ୍ତଂ ପୃଷଧ୍ରଂ ଚ ନଭଗଂ ଚ କବିଂ ବିଭୁଃ ॥ ୧୨॥

ବିବସ୍ବାନଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ମନୁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ | ପରୀକ୍ଷିତ ! ପରମ ମନସ୍ବୀ ରାଜା ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦଶ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ | ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଥିଲା – ଈକ୍ଷାକୁ, ନୃଗ, ଶର୍ୟାତି, ଦିଷ୍ଟ, ଧୃଷ୍ଟ, କରୂଷ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପୃଷଘ୍ନ, ନଭଗ ଏବଂ କବି |

ଅପ୍ରଜସ୍ୟ ମନୋଃ ପୂର୍ୱଂ ବସିଷ୍ଠୋ ଭଗବାନ୍ କିଲ ।

ମିତ୍ରାବରୁଣୟୋରିଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଜାର୍ଥମକରୋତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧୩॥

ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ପ୍ରଥମେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ | ସେହି ସମୟରେ ସର୍ବସମର୍ଥ ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସନ୍ତାନ-ପ୍ରାପ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ମିତ୍ରାବରୁଣ ଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଇ ଥିଲେ |

ତତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧା ମନୋଃ ପତ୍ନୀ ହୋତାରଂ ସମୟାଚତ ।

ଦୁହିତ୍ରର୍ଥମୁପାଗମ୍ୟ ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ପୟୋବ୍ରତା ॥ ୧୪॥

ଯଜ୍ଞର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କେବଳ ଦୁଗ୍ଧ ପାନ କରି ରହିବାକୁ ଥିବା ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିଜ ହୋତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମପୂର୍ବକ ତାଙ୍କଠାରୁ କନ୍ୟା-ସନ୍ତାନ ଯାଚନା କରିଥିଲେ |

ପ୍ରେଷିତୋଽଧ୍ୱର୍ୟୁଣା ହୋତା ଧ୍ୟାୟଂସ୍ତତ୍ସୁସମାହିତଃ ।

ହବିଷି ବ୍ୟଚରତ୍ତେନ ବଷଟ୍କାରଂ ଗୃଣନ୍ ଦ୍ୱିଜଃ ॥ ୧୫॥

ଅଧ୍ବର୍ୟୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ହୋତା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଙ୍କ କଥନ ସ୍ମରଣ କରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ବଷଟ୍-କାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡରେ ଆହୁତି ଦେଲେ |

ହୋତୁସ୍ତଦ୍ୱ୍ୟଭିଚାରେଣ କନ୍ୟେଲା ନାମ ସାଭବତ୍ ।

ତାଂ ବିଲୋକ୍ୟ ମନୁଃ ପ୍ରାହ ନାତିହୃଷ୍ଟମନା ଗୁରୁମ୍ ॥ ୧୬॥

ହୋତା ଏହିପରି ବିପରୀତ କର୍ମ କରିବାରୁ, ଯଜ୍ଞର ଫଳସ୍ବରୂପ ପୁତ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତେ ଇଲା ନାମ୍ନୀ କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା | ତାହା ଦେଖି ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ମନୁଙ୍କର ମନ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ | ସେ ନିଜ ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ -

ଭଗବନ୍ କିମିଦଂ ଜାତଂ କର୍ମ ବୋ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନାମ୍ ।

ବିପର୍ୟଯମହୋ କଷ୍ଟଂ ମୈବଂ ସ୍ୟାଦ୍ବ୍ରହ୍ମବିକ୍ରିୟା ॥ ୧୭॥

‘ଭଗବନ୍ ! ଆପଣମାନେ ତ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଅଟନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କର କର୍ମ ଏପରି ବିପରୀତ ଫଳଦାୟକ କିପରି ହେଲା ? ଏହା ଅତି ଦୁଃଖର କଥା | ବୈଦିକ କର୍ମର ଫଳ ଏପରି ବିପରୀତ ହେବା କଦାପି ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ |

ଯୂୟଂ ମନ୍ତ୍ରବିଦୋ ଯୁକ୍ତାସ୍ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷାଃ ।

କୁତଃ ସଙ୍କଲ୍ପବୈଷମ୍ୟମନୃତଂ ବିବୁଧେଷ୍ୱିବ ॥ ୧୮॥

ଆପଣମାନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ; ଏତଦ୍ ବ୍ୟତିତ ଆପଣମାନେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ତଥା ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଆପଣମାନେ ନିଷ୍ପାପ ମଧ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି | ତେଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରେ ଅସତ୍ୟର ପ୍ରାପ୍ତି ପରି ଆପଣମାନଙ୍କର ସଂକଳ୍ପର ଫଳ ଓଲଟା କିପରି ହୋଇଗଲା ?’

ତନ୍ନିଶମ୍ୟ ବଚସ୍ତସ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରପିତାମହଃ ।

ହୋତୁର୍ୱ୍ୟତିକ୍ରମଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ବଭାଷେ ରବିନନ୍ଦନମ୍ ॥ ୧୯॥

ପରୀକ୍ଷିତ ! ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ମନୁଙ୍କର ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣି ମୋର ବୃଦ୍ଧପ୍ରପିତାମହ ବସିଷ୍ଠ ଜାଣିନେଲେ ଯେ ଯଜ୍ଞରେ ଆହୁତି ଦେବାକୁ ଯାଇ ହୋତା ବିପରୀତ ସଂକଳ୍ପ କରିଛନ୍ତି | ସେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ -

ଏତତ୍ସଙ୍କଲ୍ପବୈଷମ୍ୟଂ ହୋତୁସ୍ତେ ବ୍ୟଭିଚାରତଃ ।

ତଥାପି ସାଧୟିଷ୍ୟେ ତେ ସୁପ୍ରଜାସ୍ତ୍ୱଂ ସ୍ୱତେଜସା ॥ ୨୦॥

ରାଜନ୍ ! ତୁମ ହୋତାଙ୍କର ବିପରୀତ ସଂକଳ୍ପ ଯୋଗୁଁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ସଂକଳ୍ପର ସମୁଚିତ ଫଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ | ତଥାପି ମୁଁ ନିଜ ତପ ପ୍ରଭାବରେ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିବି |

ଏବଂ ବ୍ୟବସିତୋ ରାଜନ୍ ଭଗବାନ୍ ସ ମହାୟଶାଃ ।

ଅସ୍ତୌଷୀଦାଦିପୁରୁଷମିଲାୟାଃ ପୁଂସ୍ତ୍ୱକାମ୍ୟଯା ॥ ୨୧॥

ପରୀକ୍ଷିତ ! ପରମ ଯଶସ୍ବୀ ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ଇଲା ନାମ୍ନୀ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ପୁରୁଷରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବାର ନିଶ୍ଚୟ କରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ |

ତସ୍ମୈ କାମବରଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଗବାନ୍ ହରିରୀଶ୍ୱରଃ ।

ଦଦାବିଲାଭବତ୍ତେନ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ ୨୨॥

ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇପ୍ସିତ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ, ଯାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସେହି କନ୍ୟା ହିଁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହୋଇଗଲା |

ସ ଏକଦା ମହାରାଜ ବିଚରନ୍ ମୃଗୟାଂ ବନେ ।

ବୃତଃ କତିପୟାମାତ୍ୟୈରଶ୍ୱମାରୁହ୍ୟ ସୈନ୍ଧବମ୍ ॥ ୨୩॥

ମହାରାଜ ! ଦିନେ ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ଶିକାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘୋଡାରେ ଚଢି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସିନ୍ଧୁଦେଶର ଏକ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ |

ପ୍ରଗୃହ୍ୟ ରୁଚିରଂ ଚାପଂ ଶରାଂଶ୍ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତାନ୍ ।

ଦଂଶିତୋଽନୁମୃଗଂ ବୀରୋ ଜଗାମ ଦିଶମୁତ୍ତରାମ୍ ॥ ୨୪॥

ବୀର ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ କବଚ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ସୁନ୍ଦର ଧନୁ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ବାଣ ଧରି ହରିଣୀମାନଙ୍କର ପଶ୍ଚାତ୍-ଧାବନ କରୁ କରୁ ଉତ୍ତର ଦିଶାରେ ବହୁତ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ |

ସ କୁମାରୋ ବନଂ ମେରୋରଧସ୍ତାତ୍ପ୍ରବିବେଶ ହ ।

ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଭଗବାନ୍ ଶର୍ୱୋ ରମମାଣଃ ସହୋମୟା ॥ ୨୫॥

ଶେଷରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ମେରୁପର୍ବତର ପାଦ ଦେଶରେ ଥିବା ଏକ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ଶଂକର ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହିତ ବିହାର କରନ୍ତି |

ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ଏବାସୌ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଃ ପରବୀରହା ।

ଅପଶ୍ୟତ୍ସ୍ତ୍ରିୟମାତ୍ମାନମଶ୍ୱଂ ଚ ବଡବାଂ ନୃପ ॥ ୨୬॥

ସେହି ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘୋଡା ଘୋଡୀରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଯାଇଛି |

ତଥା ତଦନୁଗାଃ ସର୍ୱେ ଆତ୍ମଲିଙ୍ଗବିପର୍ୟଯମ୍ ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବିମନସୋଽଭୂବନ୍ ବୀକ୍ଷମାଣାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୨୭॥

ତା’ ସହିତ ନିଜର ସବୁ ଅନୁଚରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ | ହତବାକ୍ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଅତିଶୟ ଉଦାସ ହୋଇଗଲା |

ରାଜୋବାଚ

କଥମେବଙ୍ଗୁଣୋ ଦେଶଃ କେନ ବା ଭଗବନ୍ କୃତଃ ।

ପ୍ରଶ୍ନମେନଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ୱ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ ॥ ୨୮॥

ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ – ଭଗବନ୍ ! ସେହି ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଏପରି ବିଚିତ୍ର ଗୁଣ କିପରି ଆସିଲା ? କିଏ ସେହି ଭୂମିକୁ ଏପରି କରି ଦେଇଥିଲା ? ଏହାର ଉତ୍ତର ଜାଣିବାକୁ ମୋ ମନରେ ପ୍ରବଳ କୌତୁହଳ ଜାତ ହୋଇଛି, କୃପା କରି ଆପଣ ତାହାର ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ |

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉବାଚ

ଏକଦା ଗିରିଶଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୃଷୟସ୍ତତ୍ର ସୁବ୍ରତାଃ ।

ଦିଶୋ ବିତିମିରାଭାସାଃ କୁର୍ୱନ୍ତଃ ସମୁପାଗମନ୍ ॥ ୨୯॥

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହୁଛନ୍ତି – ପରୀକ୍ଷିତ ! ଥରେ ଭଗବାନ ଶଂକରଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବଡ-ବଡ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂରୀଭୂତ କରାଇ ସେହି ବନକୁ ଯାଇଥିଲେ |

ତାନ୍ ବିଲୋକ୍ୟାମ୍ବିକା ଦେବୀ ବିବାସା ବ୍ରୀଡିତା ଭୃଶମ୍ ।

ଭର୍ତୁରଙ୍କାତ୍ସମୁତ୍ଥାୟ ନୀବୀମାଶ୍ୱଥ ପର୍ୟଧାତ୍ ॥ ୩୦॥

ସେହି ସମୟରେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା ବସ୍ତ୍ରହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ | ଋଷିମାନେ ସେଠାରେ ସହସା ଆଗମନ କରିଥିବା ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ଅତିଶୀଘ୍ର ଭଗବାନ ଶଂକରଙ୍କର କୋଳରୁ ଉଠି ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିନେଲେ |

ଋଷୟୋଽପି ତୟୋର୍ୱୀକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗଂ ରମମାଣୟୋଃ ।

ନିବୃତ୍ତାଃ ପ୍ରୟଯୁସ୍ତସ୍ମାନ୍ନରନାରାୟଣାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୩୧॥

ଋଷିମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ ଗୌରୀ-ଶଂକର ବିହାର କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରି ଭଗବାନ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ |

ତଦିଦଂ ଭଗବାନାହ ପ୍ରିୟାୟାଃ ପ୍ରିୟକାମ୍ୟଯା ।

ସ୍ଥାନଂ ଯଃ ପ୍ରବିଶେଦେତତ୍ସ ବୈ ଯୋଷିଦ୍ଭବେଦିତି ॥ ୩୨॥

ସେହି ସମୟରେ ନିଜ ପ୍ରିୟା ଭଗବତୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭଗବାନ ଶଂକର କହିଥିଲେ, “ମୋ ବ୍ୟତିତ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ହୋଇଯିବେ |”

ତତ ଊର୍ଧ୍ୱଂ ବନଂ ତଦ୍ୱୈ ପୁରୁଷା ବର୍ଜୟନ୍ତି ହି ।

ସା ଚାନୁଚରସଂୟୁକ୍ତା ବିଚଚାର ବନାଦ୍ୱନମ୍ ॥ ୩୩॥

ପରୀକ୍ଷିତ ! ସେହି ଦିନଠାରୁ ପୁରୁଷମାନେ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ | ଏବେ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଗଲେ, ସେ ନିଜର ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ହୋଇ ଯାଇଥିବା ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ବନରେ-ବନରେ ବିଚରଣ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ |

ଅଥ ତାମାଶ୍ରମାଭ୍ୟାଶେ ଚରନ୍ତୀଂ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାମ୍ ।

ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପରିବୃତାଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ଚକମେ ଭଗବାନ୍ ବୁଧଃ ॥ ୩୪॥

ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୁଧ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ବହୁତ ଜଣ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଚରଣ କରୁଛି | ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ |

ସାପି ତଂ ଚକମେ ସୁଭ୍ରୂଃ ସୋମରାଜସୁତଂ ପତିମ୍ ।

ସ ତସ୍ୟାଂ ଜନୟାମାସ ପୁରୂରବସମାତ୍ମଜମ୍ ॥ ୩୫॥

ସେହି ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁମାର ବୁଧଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ରୂପରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପୋଷଣ କଲେ | ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଯାଇ ବୁଧ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁରୂରବା ନାମକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ |

ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନୋ ମାନବୋ ନୃପଃ ।

ସସ୍ମାର ସ୍ୱକୁଲାଚାର୍ୟଂ ବସିଷ୍ଠମିତି ଶୁଶ୍ରୁମ ॥ ୩୬॥

ଏହିପରି ଭାବରେ ମନୁପୁତ୍ର ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ସ୍ତ୍ରୀରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲେ | ଏପରି ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ଯେ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିଜ କୁଳପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ |

ସ ତସ୍ୟ ତାଂ ଦଶାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କୃପୟା ଭୃଶପୀଡିତଃ ।

ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନସ୍ୟାଶୟନ୍ ପୁଂସ୍ତ୍ୱମୁପାଧାବତ ଶଙ୍କରମ୍ ॥ ୩୭॥

ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣଙ୍କର ଏତାଦୃଶ ଦଶା ଦେଖି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହୃଦୟରେ କୃପାବଶ ଅତିଶୟ ପୀଡା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା | ସେ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କୁ ପୁରୁଷ ରୂପରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶଂକରଙ୍କର ଆରାଧନା କଲେ |

ତୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ମୈ ସ ଭଗବାନ୍ ଋଷୟେ ପ୍ରିୟମାବହନ୍ ।

ସ୍ୱାଂ ଚ ବାଚମୃତାଂ କୁର୍ୱନ୍ନିଦମାହ ବିଶାମ୍ପତେ ॥ ୩୮॥

ଭଗବାନ ଶଂକର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ | ପରୀକ୍ଷିତ ! ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଅଭିଳାଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଯାଇ ସେ ନିଜ ବାଣୀର ସତ୍ୟତା ରକ୍ଷା କରି ଏପରି କହିଲେ -

ମାସଂ ପୁମାନ୍ ସ ଭବିତା ମାସଂ ସ୍ତ୍ରୀ ତବ ଗୋତ୍ରଜଃ ।

ଇତ୍ଥଂ ବ୍ୟବସ୍ଥୟା କାମଂ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନୋଽବତୁ ମେଦିନୀମ୍ ॥ ୩୯॥

‘ବସିଷ୍ଠ ! ତୁମର ଏହି ଯଜମାନ ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ରୂପରେ ଏବଂ ଏକ ମାସ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପରେ ରହିବେ | ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ମୁତାବକ ପୃଥିବୀର ପାଳନ କରନ୍ତୁ |’

ଆଚାର୍ୟାନୁଗ୍ରହାତ୍କାମଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ପୁଂସ୍ତ୍ୱଂ ବ୍ୟବସ୍ଥୟା ।

ପାଲୟାମାସ ଜଗତୀଂ ନାଭ୍ୟନନ୍ଦନ୍ ସ୍ମ ତଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୪୦॥

ଏହିପରି ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପୂର୍ବକ ଅଭୀଷ୍ଟ ପୁରୁଷତ୍ବ ଲାଭ କରି ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ପୃଥିବୀର ପାଳନ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ | କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଯଥେଷ୍ଟ ଅଭିନନ୍ଦନ କରୁ ନ ଥିଲେ |

ତସ୍ୟୋତ୍କଲୋ ଗୟୋ ରାଜନ୍ ବିମଲଶ୍ଚ ସୁତାସ୍ତ୍ରୟଃ ।

ଦକ୍ଷିଣାପଥରାଜାନୋ ବଭୂବୁର୍ଧର୍ମବତ୍ସଲାଃ ॥ ୪୧॥

ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ପୁତ୍ର ହେଲେ – ଉତ୍କଳ, ଗୟ ଏବଂ ବିମଳ | ପରୀକ୍ଷିତ ! ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳର ରାଜା ହେଲେ |

ତତଃ ପରିଣତେ କାଲେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ ।

ପୁରୂରବସ ଉତ୍ସୃଜ୍ୟ ଗାଂ ପୁତ୍ରାୟ ଗତୋ ବନମ୍ ॥ ୪୨॥

ବହୁଦିନ ପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆଗତ ହେବାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନଗରୀର ଅଧିପତି ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ଣ ନିଜ ପୁତ୍ର ପୁରୂରବାଙ୍କ ହାତରେ ରାଜ୍ୟଭାର ଅର୍ପଣ କରି ତପସ୍ୟା କରିବା ନିମନ୍ତେ ବନକୁ ଗମନ କଲେ |

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ ସଂହିତାୟାଂ

ନବମସ୍କନ୍ଧେ ଇଲୋପାଖ୍ୟାନେ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧॥